News Today ( उत्तराखंड)
लडाख :- — स्थानिक आणि राष्ट्रीय स्तरावर वाढत असलेल्या चिंता प्रमाणे, चीनने लडाखमधील जवळपास ४,००० चौरस किलोमीटर भारतीय जमीन हडप केली असल्याचे स्थानिकांनी आणि तज्ज्ञांनी म्हटले आहे. या अतिक्रमणाच्या पार्श्वभूमीवर स्थानिक हक्कांसाठी आणि सीमावर्ती जागांचा बचाव करण्यासाठी आवाज उठवणाऱ्या सुप्रसिद्ध शिक्षणतज्ज्ञ व पर्यावरणसुधारक सोनम वांगचुक यांना अलीकडे अटक करण्यात आली, ज्यामुळे देशभरात रोष आणि आंदोलन सुरु झाले आहे.
वांगचुक हे SECMOL या संस्थेचे संस्थापक आणि “आइस स्तूप” सारख्या पर्यावरणप्रवर्तक प्रकल्पांसाठी ओळखले जातात. त्यांच्या समर्थकांच्या आणि स्थानिक नागरिकांच्या म्हणण्यानुसार, त्यांनी चीनच्या अतिक्रमणाविरुद्ध आणि जमीन व पर्यावरण संवर्धनाविरुद्ध सातत्याने सरकारला प्रश्न विचारले. त्याच प्रश्नांमुळे त्यांना NHA/इतर कठोर कायद्यांतर्गत गुन्हा दाखल करून अटक करण्यात आल्याचा आरोप लोकांकडून केला जात आहे.
स्थानिकांनी आणि नागरिक कार्यकर्त्यांनी या कारवाईला दडपशाहीचे प्रयत्न म्हणून पाहिले आहे. ते म्हणतात की — “खरा प्रश्न म्हणजे परकीय शक्तीचा भारतीय भूमीवर वर्चस्व; परंतु प्रश्न उपस्थित केल्यावर देशभक्तीचा ठप्पा लगावून, सत्य बोलणाऱ्यांना गुन्हेगार ठरवण्यात येते.” अनेक ठिकाणी निदर्शनं व शांततापूर्ण परंतु तगडे आंदोलन निघाले असून, मागण्या पुढीलप्रमाणे आहेत:
सोनम वांगचुक यांची तातडीने आणि अटीशिवाय सुटका;
चीनने हडपलेल्या जमिनेच्या नेमक्या प्रमाणाची सार्वजनिक चौकशी व स्पष्ट माहिती देणे;
सीमेवरील अतिक्रमणाविरोधात कडक आणि पारदर्शक धोरण आखणे;
NHA सारख्या कायद्यांचा दुरुपयोग थांबवण्याचे आश्वासन व शांततापूर्ण आंदोलकांवर कारवाई न करण्याची हमी.
केंद्र सरकारकडून अद्याप या बाबतीत स्पष्ट प्रतिक्रिया मिळालेली नाही; परंतु प्रशासकीय सूत्रांचे म्हणणे आहे की ही कामे सुरक्षा गोपनीयता व देशाच्या सार्वभौमिकतेशी निगडीत संवेदनशील बाबी असल्याने पुढील प्रक्रियेबद्दल माहिती मर्यादित ठेवण्यात येत आहे.
आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही हे मुद्दे चर्चेचा विषय बनत आहेत: सीमावर्ती तणाव, जमिनीचे अतिक्रमण आणि स्थानिक लोकांची हक्कविषयक तक्रारी या सर्वांमुळे परिस्थिती ही केवळ स्थानिक नव्हे तर राष्ट्रीय सुरक्षा आणि लोकशाहीच्या मूलभूत प्रश्नांशी जोडलेली आहे.
सोनम वांगचुकांना अटक; देशभरात निषेध
लडाखमधील सुमारे ४,००० चौरस किमी जमिनीवर चीनने अतिक्रमण केले या अतिक्रमणाला सरकारची मूकसंमती असल्याचे तक्रारी; आवाज उठवणाऱ्या सोनम वांगचुकांना अटक केल्यावर आंदोलन आणि जनआक्रोश उफाळला आहे. देश विदेशात सरकारचा निषेध नोंदवल्या जात आहे.
सोनम वांगचुक म्हणजे भारताचा “रांचो”
“3 इडियट्स” या चित्रपटातील रांचोने प्रेक्षकांची मने जिंकली. पण सिनेमाबाहेरही एक रांचो आहे – तो म्हणजे सोनम वांगचुक. लडाखच्या कठोर हवामानात वाढलेला हा तरुण अभियंता पारंपरिक शिक्षणाच्या चौकटीत अडकला नाही. त्याने शिक्षण म्हणजे केवळ पाठांतर नव्हे, तर जीवनाशी जोडलेला अनुभव आहे हे दाखवून दिले.
1994 मध्ये त्यांनी SECMOL (Students’ Educational and Cultural Movement of Ladakh) ही संस्था उभारली. सरकारी शाळेत नापास ठरलेले अनेक विद्यार्थी इथे यशस्वी झाले. सौरऊर्जेवर चालणारी वसतिगृहे, स्थानिक साहित्याचा वापर करून बांधलेली घरे, पर्यावरणपूरक तंत्रज्ञान – हे सर्व वांगचुक यांच्या कल्पनाशक्तीतून जन्माला आले.
त्यांच्या आईस स्टूपा प्रकल्पाने जगभरातील पर्यावरणतज्ज्ञांचे लक्ष वेधले. उन्हाळ्यात पाणीटंचाईचा प्रश्न सुटावा म्हणून त्यांनी बर्फाचे कृत्रिम स्तूप तयार केले. हे केवळ विज्ञान नव्हते; तर स्थानिक गरजांवर आधारित उपाय होते.
सोनम वांगचुक यांचे कार्य हे दाखवते की, शिक्षण हे केवळ नोकरी मिळवण्यासाठी नसते. ते माणसाला आत्मनिर्भर, जिज्ञासू आणि समाजाभिमुख बनवते. आज “3 Idiots” पाहून लोक रांचोला आठवतात, पण खरा प्रेरणास्त्रोत लडाखच्या डोंगररांगांमध्ये राहतो.
👉 म्हणूनच, रांचो ही व्यक्तिरेखा जरी सिनेमाची देणगी असली तरी सोनम वांगचुक हे खऱ्या आयुष्यातले रांचो आहेत, ज्यांच्या कल्पना व कामगिरीने हजारो विद्यार्थ्यांचे भविष्य उजळले आहे.
