ईव्हीएम व बोगस मतदार : लोकशाहीवरील दुहेरी घाव

News Today         

दिलीप भोयर 

भारतीय लोकशाहीची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे जनतेचा मताधिकार. परंतु जर हा मताधिकार चोरीला जात असेल, मग तो बोगस मतदार याद्या असोत किंवा ईव्हीएम मशिनद्वारे मतदान फेरफार असो – हा थेट लोकशाहीवरचा हल्ला आहे.

अलीकडे विरोधी पक्ष नेते राहुल गांधी यांनी बोगस मतदार यादी हा मुद्दा जोरदारपणे पुढे आणला आहे. त्यांनी दाखवून दिलं की, मतदार याद्यांमध्ये हजारो-लाखो बोगस नावे समाविष्ट केली गेली आहेत. यामुळे काही लोकांकडून, ज्यांचा मतदार म्हणून अस्तित्वच नाही, तेथून मतदान दाखवून निकालाचा प्रवाह बदलणे शक्य होते. हा प्रकार निश्चितच गंभीर आहे.

परंतु खरी आणि खोलवर घातक असलेली समस्या म्हणजे ईव्हीएम मशिनद्वारे होणारी मतचोरी.
ईव्हीएम हे इलेक्ट्रॉनिक यंत्र असल्याने त्याच्या सॉफ्टवेअरमध्ये जर कुणी संगणकीय प्रोग्रामद्वारे फेरफार केली, तर मत मोजणीची दिशा पूर्णपणे बदलता येते. यातील धोक्याचे मूळ कारण म्हणजे –

• ईव्हीएममधील सॉफ्टवेअर पूर्णपणे जनतेच्या नजरेआड असते.

• एकदा प्रोग्राम सेट केला की, मतदानाच्या दिवशी बटन कोणतेही दाबले तरी मते ठरावीक पक्षालाच जाऊ शकतात.

• या फेरफारचे कुठलाही ठोस पुरावा लोकांसमोर उघड करणे जवळजवळ अशक्य असते.

निवडणूक आयोगाची जबाबदारी आणि धोका

मतदान प्रक्रिया ही पूर्णतः निःपक्ष आणि पारदर्शक पद्धतीने राबविणे ही निवडणूक आयोगाची घटनात्मक जबाबदारी आहे. पण जर निवडणूक आयोग स्वतः सरकारचे हस्तक बनला, तर हा धोका दुपटीने वाढतो. कारण आयोगाच्या वरच्या पातळीवरच जर प्रामाणिकपणाचा अभाव असेल, तर निवडणूक प्रक्रियेत घडणाऱ्या कोणत्याही गैरप्रकारावर कारवाई होण्याची शक्यता नगण्य राहते.
सरकारच्या दबावाखालील किंवा सरकारच्या फायद्यासाठी काम करणारा आयोग म्हणजे लोकशाहीच्या किल्ल्याचा दरवाजा आतूनच उघडून देणे होय.

अशा वेळी, बोगस मतदार याद्यांविरोधात आंदोलन जितके गरजेचे आहे, तितकेच ईव्हीएमच्या विरोधातही लढा उभारणे अत्यावश्यक आहे.
हे फक्त पक्षीय राजकारण नाही – तर भारताच्या भविष्यासाठीचा लढा आहे. निवडणूक प्रक्रिया पारदर्शक, पडताळणीसाठी खुली आणि हॅक-प्रूफ होईपर्यंत, प्रत्येक नागरिकाने आवाज उठवणे हीच खरी देशभक्ती ठरेल.

लोकशाही वाचवायची असेल, तर मतदानातील प्रत्येक मताची खरी किंमत राखणे, ईव्हीएमची पूर्ण पारदर्शकता सुनिश्चित करणे आणि निवडणूक आयोगाची स्वायत्तता व प्रामाणिकता टिकवणे – हा पुढचा मोठा जनआंदोलनाचा मार्ग ठरला पाहिजे.